Jak samodzielnie wyjść z kryzysu psychicznego?

Niezależnie od przyczyny kryzysu psychicznego, zawsze towarzyszą mu nieprzyjemne emocje.  Można do nich zaliczyć: napięcie, wysoki poziom lęku, smutek, złość, poczucie winy. Czasem kryzys prowadzi do odczuwania dolegliwości fizycznych takich jak bóle głowy i brzucha, czy nudności . Osłabieniu ulegają procesy umysłowe. Pojawiają się trudności z podjęciem decyzji i rozwiązaniem problemów, zaburzenia koncentracji, pamięci i trudności w organizacji pracy. Czasowo zmienia się też zachowanie, ponieważ bezskuteczne poszukiwanie wyjścia z sytuacji skłania do działań ryzykownych (np. nadużywanie alkoholu) i impulsywnych.

 

Kryzysy pojawiają się w związku z przejściem do kolejnego etapu życia, na tle zmian w funkcjonowaniu ciała (dojrzewanie i starzenie się ) lub podejmowaniem nowych ról społecznych. Ostatnie nazywa się kryzysami rozwojowymi.

Kryzysy psychiczne być także efektem:

  • nieprzewidywalnych, stresujących wydarzeń  i utrudnień w osiąganiu swoich celów i potrzeb (kryzys sytuacyjny)
  • wydarzeń traumatycznych, na które jednostka ma niewielki wpływ takich jak wojna (kryzys środowiskowy)
  • konfliktów wewnętrznych związanych z bilansem życiowym, sensem życia, dalszymi planami (kryzys egzystencjalny).

 

Jak to zwykle bywa w naukach społecznych, podziałów jest kilka lub kilkanaście.To co istotne to zrozumienie, że:

kryzys psychiczny, który jest często związany z wydarzeniem określanym jako życiowy punkt zwrotny, daje szansę na wypracowanie nowych i bardziej adekwatnych, przystosowanych sposobów reagowania i przeżywania, mobilizuje do nabywania nowych zasobów oraz kompetencji. 

Niestety, stanowi też zagrożenie dla jakości życia i w konsekwencji, dla naszego zdrowia psychicznego. Przedłużający się brak wsparcia utrudnia skorzystanie z bodźców umożliwiających wypracowanie nowych zasobów psychicznych. Może doprowadzić do uzależnienia od substancji psychoaktywnych lub do depresji .

 

Dlatego, uważam, że każdy z nas powinien uczyć się rozpoznawać stany kryzysu psychicznego i w świadomy sposób ułatwiać sobie przejście przez ten trudny czas. Polega to na łagodzeniu objawów stresu stymulujące jednocześnie proces zmiany. 

1.,,Załamanie nerwowe. Dzwoń po pogotowie”- pomoc psychologiczna

Całe szczęście, że choć kryzysy psychiczne mogą przebiegać intensywnie i bardzo gwałtownie, hospitalizacja najczęściej nie jest konieczna. Jak zwykle istotne są indywidualne różnice. 

 

Z moich obserwacji wynika, że osoby z trudne, nieharmonijnie ukształtowane osobowości, intensywniej i bardziej burzliwie integrują w sobie zmiany. Z drugiej strony, przyzwyczajone do przeżywania wewnętrznych trudności, szybciej wracają do równowagi. Natomiast u osób dobrze ugruntowanych wewnętrznie, skutki nagłej utraty pewności mogą mieć negatywne i długofalowe konsekwencje.

 

Dlatego, w idealnej sytuacji, indywidualna lub grupowa pomoc psychologiczna byłaby nieoceniona. Wszędzie tak piszą-masz problem skorzystaj z usług terapeuty lub porady psychologa.

Niestety, sprawa bywa o tyle skomplikowana, że:

– Ogólna dezintegracja psychiczna i dolegliwości somatyczne nie sprzyjają podejmowaniu się nowych i systematycznych działań do jakich zaliczają się cotygodniowe wizyty w gabinecie.

– Kryzys pojawia się często w związku ze zmianą sytuacji finansowej i zawodowej lub staje się przyczyna jej pogorszenia, co nie sprzyja możliwości płacenia specjaliście.

– W Polsce dostęp do bezpłatnego wsparcia psychologicznego i terapii jest mocno ograniczony. Kolejki są długie a z powodu dużej ilości pacjentów, wizyty rzadsze, krótsze. Nie sprzyja to pojawieniu się zaufania i więzi niezbędnych by powierzyć swoje sprawy obcej osobie. Utrudnia to psychologowi, czy terapeucie zainspirowanie nas do osiągnięcia większego wglądu w siebie.

– I znowu, samo poszukiwanie takich usług w licznych organizacjach NGO, może przerastać ogólnie osłabioną osobę. Jeżeli nie miała wcześniej tego doświadczenia, będzie to dla niej kolejna stresująca nowość. Zorientowanie się, rozpoznanie wszystkich możliwości, zajmuje wiele czasu a pochłania cenną w kryzysie energię.

– Duży plus, jeżeli osoba przeżywająca trudności psychiczne trafi szybko do Ośrodka Interwencji Kryzysowej. Porada tam jest nieodpłatna a kolejki krótsze. Dobrze jeśli będzie miała siłę próbować tego nowego doświadczenia, pilnować zapisów, chodzić. Nie wszyscy mają tyle szczęścia.

2. Partner, rodzina, przyjaciele, czyli wsparcie społeczne

Badania psychologiczne pokazują, że w przypadku chorób psychicznych, fizycznych oraz wszelkich kryzysów posiadanie tzw. wsparcia społecznego łagodzi ich przebieg i przyśpiesza powrót zdrowia i lepszego samopoczucia. Wsparcie społeczne tworzą szczere, oparte na zaufaniu relacje z innymi ludźmi – rodziną, partnerami, przyjaciółmi, współpracownikami.

 

Osoby ekstrawertyczne i otwarte najprawdopodobniej mają wokół siebie takich ludzi. W wielu przypadkach jest jednak tak, że:

– W normalnej, nie kryzysowej sytuacji, osoba nie potrzebuje wielu intymnych więzi z licznymi ludźmi (np.introwertycy). Szukanie przyjaciół w sytuacji dezintegracji psychicznej to dobry pomysł na utratę sympatii a nie pozyskanie wsparcia.

– Nie jest powiedziane, że zmiana zachowania spowodowana kryzysem, nie spowoduje odrzucenia ze strony bliskich. Niestandardowe przeżycia i reakcje są dla nich zaskoczeniem i odsuwając się mogą chcieć pokazać swoje własne granice. Nie zdają sobie sprawy z tego, że właśnie wtedy i właśnie z powodu tej zmiany , są najbardziej potrzebni.

– Sposób komunikowania swoich potrzeb także mógł także ulec przemianie pod wpływem kryzysu. To sprawia, że łatwo o niezrozumienie i otrzymywanie nieadekwatnego wsparcia ze strony otoczenia.

-Im bardziej skomplikowany charakter (ja nazywam taki – skonfliktowany wewnętrznie ), tym większe prawdopodobieństwo, że człowiek nie pokazuje tego, co naprawdę się z nim dzieje lub wysyła sprzeczne komunikaty. Reakcje ze strony innych nie są wówczas tymi najbardziej oczekiwanymi.

 

W kryzysie nie powinno się jednak poddawać i rezygnować z kontaktów z ludźmi. Nawet jeśli nie otrzymamy bezpośredniego wsparcia to bardzo często możemy liczyć na inspirację, bodziec do refleksji oraz pokonywania źródła swoich problemów.

3. Religia, kultura i sztuka- alternatywne źródła wsparcia

O pomysłach w obszarze relacji napiszę w cyklu kolejnych tekstów dotyczących zagadnienia kryzysu psychologicznego. Dziś, szczególną uwagę chciałabym zwrócić na to, co odkryłam w trakcie własnej pracy a co początkowo wydało mi się nieco ekscentryczne.

 
Inspirację do rozwoju społecznego i osobistego najlepiej czerpać z relacji bezpośredniej. Dobrze sprawdzają się jednak także pośrednie kontakty – kontakty z wytworami kultury i wyobraźni. Mam na myśli obcowanie ze sztuką, symboliką (także religijną), mitologią oraz ezoteryką. To kopalnia opisów sytuacji archetypowych .

 

Wyjaśnienie w linku wyżej dla wielu nie jest jasne. Doskonale zdaję sobie sprawę z wysokiego poziomu abstrakcji tego pojęcia, ale wiem, że sam obiekt spełniający kryteria bycia określanym jako przedstawiający sytuacje archetypowe (desygnat nazwy) jest intuicyjny, plastyczny, rozpoznawalny przez większość po pierwszym zetknięciu.

 

Sytuacje archetypowe rozumiem jako ilustrację różnorodnych, przełomowych,istotnych wydarzeń życiowych, stanów psychicznych, perspektyw moralnych. Ilustrację charakterystycznych dla ludzi postaw wpływających na podejmowane przez nich decyzje.

 

Szukam w pamięci znanego dzieła sztuki, ale za słabo się na niej znam. Wymyśle więc sama np. taką scenę:

 

Kilkuletni chłopiec jest na środku piaszczystej drogi. Kieruje wzrok do przodu, w stronę uciekającej mu gromady innych chłopców.

Oni szybko biegną, prędko się oddalając. Jego wzrok wyraża konflikt pomiędzy ambicją, która każe mu się nie poddawać i gonić kolegów a realną oceną sytuacji na podstawie, której uświadomił sobie, że nie ma szans, że przegrał.

Zobrazowanie ruchu chłopca wskazuje na to, że podejmuje próby by pobiec szybciej, ale za chwilę staje, przechodząc w stan rezygnacji.

 

-Ta scena może przypomnieć nam chwile własnego dzieciństwa i stać się podstawa analizy podejścia do rywalizacji i ponoszenia porażek jaką wynieśliśmy z tego okresu-z doświadczeń i wychowania.

-Ta scena może przenieść nas w stronę rozważań o aktualnym, dorosłym podejściu do osiągania sukcesu i wytrwałości.

-Ta scena może też ilustrować psychologiczne pojęcie kryzysu rozwojowego związanego z wydarzeniem nieupunktualnym. Zachodzą np. wtedy, gdy dziecko wkracza w fazę intensywnego dojrzewania fizycznego, dużo później lub o wiele wcześniej od rówieśników .

-Ta scena może…

Wstaw własne pomysły uczuć i rozważań do jakich może skłonić.

 

Chodzi o wieloznaczność i o to, że wspomniane sytuacje, w jakiejś formie, są znane, kojarzone, przeżywane przez większość ludzi.

 

Przykłady archetypów i symboli:

  • zmartwychwstanie (odrodzenie, regeneracja, pokonanie trudności)
  • krzyż (brzemię, ciężar, wada)
  • karma (wypadki losowe, przypadki, długofalowe konsekwencje czynów)
  • inicjacja np. słowiańskie postrzyżyny, noc poślubna (robienie czegoś po raz pierwszy, przejście na wyższy stopień rozwoju)
  • Syzyfowa praca (ciężka i bezowocna, monotonna, powtarzająca się i bezcelowa)
  • Kobieta ciężarna (narodziny, zbieranie owoców pracy, twórczość)

 

Symbolika astrologiczna w podobny sposób ubogaca codzienny wgląd w naturę istotnych wyzwań przed którymi staje człowiek. Podobnie wieloznaczne sceny można również odnaleźć w Arkanach kart Tarota. Przez zajmujących się tym autorów bywają przedstawione jako systematyczny układ cykli życia człowieka lub cykli tylko jednej sprawy, jednej sfery jego aktywności.

 

Zajmowanie się analizowaniem kart, czy kosmogramu astrologicznego to  dość praktyczne narzędzie medytacji i pogłębiania rozumienia siebie, świata, ludzi, kryzysów wewnętrznych.

 

W psychologii jako pierwszy operował nimi znany psychoanalityk C.G JungDziś, psycholodzy obawiają się posądzenia o nienaukowość, ingerowanie w sferę zarezerwowaną dla religii lub zabobonność, ponieważ te narzędzia kojarzą się z próbami przepowiadania przyszłości. Pomimo tego, że takie zabiegi jak ustawienia hellingerowskie, czy genogram zyskują fanów wśród terapeutów rodzin.

 

Sfery symbolicznej dotyka się raczej w autorskich warsztatach rozwoju osobistego. Najczęściej odwołują się tam do mitologii i literatury ( np. książki Tańcząca z wilkami ) , sztuki (rysowanie mandali , pisanie opowiadań i inne formy tzw. arteterapii )

 

Nie znam nikogo kto w codziennej pracy terapeutycznej stosowałby akurat symbolikę ezoteryczną więc postaram się przybliżyć wyłącznie własne refleksje i ,,patenty”.

4. Ciało a wyjście z kryzysu psychicznego

Konflikt wewnętrzny przebiega zwykle pomiędzy naciskami, argumentami zewnętrznymi, czy społecznymi, a pomiędzy naszymi wewnętrznymi motywami takimi jak aspiracje, potrzeby, przyzwyczajenia. Wszystko to w układzie z samopoczuciem fizycznym.

Dlatego, starając się opanować sytuację, zawsze trzeba mieć na uwadze wiele obszarów swojego funkcjonowania i zadbać o wszystkie sfery.

 

Przykładowe sposoby poprawiania jakości swojego życia w sytuacji przechodzenia kryzysu psychicznego z uwzględnieniem potrzeb ciała to:

 

ćwiczenia oddechowe

treningi autogenne, czyli kilkunastominutowe ćwiczenia polegające na wizualizacji, napinaniu lub rozluźnieniu poszczególnych partii ciała

bieganie, pływanie lub długie spacery nordic walking, które są szczególnie korzystne w przypadku tzw. natłoku myśli lub myślenia obsesyjnego

masaże ukierunkowane na redukcję stresu

joga, jako ćwiczenia angażujące świadomość

pilates dobrze odpowiadający na potrzeby mięśni najdotkliwiej poszkodowanych przez długotrwały stres

terapia tańcem 

 

5. Narzędzia coachingowe 

Jak wspominałam, nie zawsze możemy udać się do specjalisty, który pokieruje naszą pracą wewnętrzną. Czasem trzeba samodzielnie i świadomie poszukiwać technik uporządkowania i lepszego zrozumienia spraw.

 

Wpisując w wyszukiwarkę internetową ,,narzędzia coachingowe”  , prawdopodobnie trafimy na propozycje licznych ćwiczeń dotyczących np. zmian w życiu zawodowym, planowania, rozpoznania problemów, relacji.

Jak wszystkie propozycje, wymaga to poświęcenia wolnego czasu i dlatego, przy wyborze sposobów wychodzenia z kryzysu, trzeba się kierować nie tylko indywidualnymi potrzebami, ale i zainteresowaniami. Wybierać to co budzi ciekawość. Powtarzać to co się polubi.

 

Księgarnie pękają w  szwach od tzw. poradników psychologicznych.To nie jest najlepsze źródło wiedzy psychologicznej. Jeżeli chcesz rzetelnego źródła  zajrzyj sobie do profesora Strelaua , który rozwieje ewentualne przypuszczenia, że psychologia to wiedza skoncentrowana na meandrach osobowości.

 

Nie widzę jednak przeciwwskazań, żeby czerpać ze wszystkich możliwych doświadczeń, przemyśleń i obserwacji innych ludzi. Byle z zachowaniem odpowiedniego dystansu wynikającego ze świadomości, że nie wszystko co wydane i popularne ma naukowe podstawy a opisywanie swojej wiedzy i doświadczenia w płomiennych słowach może być wynikiem konwencji kulturowej w danym kraj, przekonań, że inaczej się nie sprzeda lub nadmiernie wysokiego poczucia własnej wartości.

 

Ciąg Dalszy Nastąpi…

komentarze

Dodaj komentarz